امروز ۱۳ مهرماه پنجاه و ششمین سالروز تغییر تبعیدگاه سیدروح الله موسوی خمینی از ترکیه به عراق در سال ۱۳۴۴ و چهل و سومین سالروز انتقال تبعیدگاه ایشان از نجف به پاریس در سال ۱۳۵۷ است.
بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران که ۱۳ آبان ۱۳۴۳ با پرواز ساواک، تهران را به مقصد آنکارا ترک کرد و ۱۱ ماه در شهر بورسای ترکیه تحت شدیدترین پروتکلهای امنیتی – حفاظتی تبعید شد با فشار رژیم پهلوی بر سالهای دوریش از وطن اضافه شد. ایشان به همراه همسر، دو پسر، عروسها و نوههایشان در چنین روزی در سال ۱۳۴۴ با پروازی دیگر ترکیه را به مقصد نجف اشرف ترک کردند.
ایشان پس از ۱۳ سال تبعید به نجف، در چنین روزی در سال ۱۳۵۷، بغداد را به مقصد پاریس ترک کرد، اما این بار سیدمصطفی را برای همیشه در نجف اشرف جا گذاشت. پسر بزرگشان در تاریخ اول آبان ۱۳۵۶ به مرگ مشکوک به شهادت رسید و بنیانگذار انقلاب اسلامی به همراه همسر، یک پسر، دو عروس و نوههایشان تا ۱۲ بهمن همان سال در نوفل لوشاتوی فرانسه در تبعید نگه داشته شدند.
تبعید به نجف
رهبر نهضت اسلامی در تاریخ ۱۳ مهر ۱۳۴۴ با برنامه ریزیهای رژیم پهلوی، آنکارا را به مقصد نجف اشرف ترک کرد. این اقدام رژیم پهلوی با هدف منزوی کردن بیش از پیش امام خمینی از فقهای عظیم الشان شیعه انجام شد، اما برخلاف پیش بینیها و تصورات سران رژیم، ایشان از همان بدو ورود به نجف اشرف با استقبال بسیاری از علما، روحانیون، طلاب و ایرانیان مقیم عراق روبرو شدند.
ماموران سازمان اطلاعات و امنیت کشور در نجف که از تداوم مبارزات سیدروح الله خمینی در نجف واهمه داشتند، تصمیم گرفت تمام کلاسهای درس و بحش و نوارهای سخنرانی ایشان در نجف را سختتر از قبل تحت کنترل درآورد به همین دلیل در تاریخ ۱۷ مهر ۱۳۴۴ طرحی در این رابطه تهیه کرد.
هدف ساواک از این کار تشدید کنترلها و زیر نظر گرفتن بیش از پیش امام امت، ممانعت از چاپ و توزیع اعلامیه، رساله و کتابهای فقهی ایشان، شایعه سازی و تبلیغات علیه امام، جلوگیری از اعلام مرجعیت ایشان، پیشگیری از رسیدن وجوهات شرعی به امام و ایجاد تفرقه و اختلاف میان امام و علمای طراز اول عراق و نجف بود.
سازمان اطلاعات و امنیت کشور برای عینیت بخشیدن به امیال رژیم، طرحهای گوناگونی را طراحی و به اجرا درآورد. از جمله جذب افراد مورد اعتماد امام و جاسوسی از ایشان با هدف اطلاع از کلیه فعالیتها و اقدامات ایشان و اطرافیانشان که البته موفق به پیاده کردن این نیت نشد.
رفتارهای هوشمندانه امام خمینی و رعایت اصول امنیتی از سوی ایشان، اطرافیان و بیت ایشان، نقش زیادی در خنثی کردن توطئههای زنجیره وار ساواک داشت. شدت این اقدامات به حدی بود که به تایید یکی از اطرافیان امام، «اعلامیهای از سوی ایشان صادر و در ایران چاپ و توزیع میشد، اما علاوه بر ماموران، خبرچینهای ساواک در نجف هم از آن بی اطلاع میماندند و خبر صدور آن ماهها بعد آن هم از سازمان اطلاعات و امنیت مرکز میشنیدند.»
از دیگر اقدامات ساواک جلوگیری از مسافرت علما، روحانیون و طلاب طرفدار امام خمینی به عراق برای ملاقات ایشان بود. رییس وقت ساواک به نمایندگیهای این سازمان در عراق دستور داده بود کلیه رفت و آمدهای منزل امام در نجف تحت کنترل باشد و ماموارن مشخصات افراد و اتومبیلهای تردد کرده به محدوده سکونت امام در نجف را به ایران مخابره کنند همچنین زائران ایرانی که به ملاقات ایشان میرفتند را شناسایی و معرفی کنند.
توافق الجزایر
پس از امضای توافقنامه ۱۹۷۵ الجزایر بین صدام حسین و محمدرضا شاه و کاهش اختلافات مرز آبی ایران وعراق در رودخانه اروندرود در اواخر سال ۱۳۵۳، سازمانهای امنیتی دو کشور در سالهای بعد جلسات مشترکی را برگزار کردند که بخشی از این جلسات برای محدود کردن فعالیتهای امام خمینی بود. نتیجه دیدار مقامات امنیتی دو کشور تذکرات مقامات عراقی به امام و تنگتر کردن حلقه محاصره بیت ایشان شد که البته با مخالفت رهبر فقید کشورمان روبرو شد.
بخشی از همکاریهای اطلاعاتی ایران وعراق در دوران ریاست ارتشبد نعمت الله نصیری، سومین رییس سازمان اطلاعات و امنیت کشور و بخش دیگر در دوره ریاست جدید ساواک انجام شد. این همکاریها و تشدید محدودیتهای حکومت عراق علیه امام، موجب شد رهبر فقید انقلاب اسلامی تصمیم خود برای ترک عراق و مهاجرت به فرانسه را قطعی کند.
با وجود تمام محدودیتهای نصیری برای رهبر فقید انقلاب اسلامی در دوران تبعید، ایشان از همان آغاز حضور در ترکیه و سپس عراق، اعتراضات خود را آشکارا بر ضد حکومت ادامه داد. اما در سخنرانی ها، اعلامیهها و موضع گیریهای سیاسی خود در دوران تبعید، مخالفتهای صریحی با حکومت و اقدامات ساواک داشتند. از جمله در نامه سرگشادهای که در ۲۶ فروردین ۱۳۴۶ خطاب به امیرعباس هویدا، نخست وزیر وقت کشور نوشتند به تشریح خیانتهای شاه و دولت پرداختند و انتقادات تندی را متوجه ساواک و اقدامات غیر انسانی ماموران این سازمان کردند.
بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران که ۱۳ آبان ۱۳۴۳ با پرواز ساواک، تهران را به مقصد آنکارا ترک کرد و ۱۱ ماه در شهر بورسای ترکیه تحت شدیدترین پروتکلهای امنیتی – حفاظتی تبعید شد با فشار رژیم پهلوی بر سالهای دوریش از وطن اضافه شد. ایشان به همراه همسر، دو پسر، عروسها و نوههایشان در چنین روزی در سال ۱۳۴۴ با پروازی دیگر ترکیه را به مقصد نجف اشرف ترک کردند.
ایشان پس از ۱۳ سال تبعید به نجف، در چنین روزی در سال ۱۳۵۷، بغداد را به مقصد پاریس ترک کرد، اما این بار سیدمصطفی را برای همیشه در نجف اشرف جا گذاشت. پسر بزرگشان در تاریخ اول آبان ۱۳۵۶ به مرگ مشکوک به شهادت رسید و بنیانگذار انقلاب اسلامی به همراه همسر، یک پسر، دو عروس و نوههایشان تا ۱۲ بهمن همان سال در نوفل لوشاتوی فرانسه در تبعید نگه داشته شدند.
تبعید به نجف
رهبر نهضت اسلامی در تاریخ ۱۳ مهر ۱۳۴۴ با برنامه ریزیهای رژیم پهلوی، آنکارا را به مقصد نجف اشرف ترک کرد. این اقدام رژیم پهلوی با هدف منزوی کردن بیش از پیش امام خمینی از فقهای عظیم الشان شیعه انجام شد، اما برخلاف پیش بینیها و تصورات سران رژیم، ایشان از همان بدو ورود به نجف اشرف با استقبال بسیاری از علما، روحانیون، طلاب و ایرانیان مقیم عراق روبرو شدند.
ماموران سازمان اطلاعات و امنیت کشور در نجف که از تداوم مبارزات سیدروح الله خمینی در نجف واهمه داشتند، تصمیم گرفت تمام کلاسهای درس و بحش و نوارهای سخنرانی ایشان در نجف را سختتر از قبل تحت کنترل درآورد به همین دلیل در تاریخ ۱۷ مهر ۱۳۴۴ طرحی در این رابطه تهیه کرد.
هدف ساواک از این کار تشدید کنترلها و زیر نظر گرفتن بیش از پیش امام امت، ممانعت از چاپ و توزیع اعلامیه، رساله و کتابهای فقهی ایشان، شایعه سازی و تبلیغات علیه امام، جلوگیری از اعلام مرجعیت ایشان، پیشگیری از رسیدن وجوهات شرعی به امام و ایجاد تفرقه و اختلاف میان امام و علمای طراز اول عراق و نجف بود.
سازمان اطلاعات و امنیت کشور برای عینیت بخشیدن به امیال رژیم، طرحهای گوناگونی را طراحی و به اجرا درآورد. از جمله جذب افراد مورد اعتماد امام و جاسوسی از ایشان با هدف اطلاع از کلیه فعالیتها و اقدامات ایشان و اطرافیانشان که البته موفق به پیاده کردن این نیت نشد.
رفتارهای هوشمندانه امام خمینی و رعایت اصول امنیتی از سوی ایشان، اطرافیان و بیت ایشان، نقش زیادی در خنثی کردن توطئههای زنجیره وار ساواک داشت. شدت این اقدامات به حدی بود که به تایید یکی از اطرافیان امام، «اعلامیهای از سوی ایشان صادر و در ایران چاپ و توزیع میشد، اما علاوه بر ماموران، خبرچینهای ساواک در نجف هم از آن بی اطلاع میماندند و خبر صدور آن ماهها بعد آن هم از سازمان اطلاعات و امنیت مرکز میشنیدند.»
از دیگر اقدامات ساواک جلوگیری از مسافرت علما، روحانیون و طلاب طرفدار امام خمینی به عراق برای ملاقات ایشان بود. رییس وقت ساواک به نمایندگیهای این سازمان در عراق دستور داده بود کلیه رفت و آمدهای منزل امام در نجف تحت کنترل باشد و ماموارن مشخصات افراد و اتومبیلهای تردد کرده به محدوده سکونت امام در نجف را به ایران مخابره کنند همچنین زائران ایرانی که به ملاقات ایشان میرفتند را شناسایی و معرفی کنند.
توافق الجزایر
پس از امضای توافقنامه ۱۹۷۵ الجزایر بین صدام حسین و محمدرضا شاه و کاهش اختلافات مرز آبی ایران وعراق در رودخانه اروندرود در اواخر سال ۱۳۵۳، سازمانهای امنیتی دو کشور در سالهای بعد جلسات مشترکی را برگزار کردند که بخشی از این جلسات برای محدود کردن فعالیتهای امام خمینی بود. نتیجه دیدار مقامات امنیتی دو کشور تذکرات مقامات عراقی به امام و تنگتر کردن حلقه محاصره بیت ایشان شد که البته با مخالفت رهبر فقید کشورمان روبرو شد.
بخشی از همکاریهای اطلاعاتی ایران وعراق در دوران ریاست ارتشبد نعمت الله نصیری، سومین رییس سازمان اطلاعات و امنیت کشور و بخش دیگر در دوره ریاست جدید ساواک انجام شد. این همکاریها و تشدید محدودیتهای حکومت عراق علیه امام، موجب شد رهبر فقید انقلاب اسلامی تصمیم خود برای ترک عراق و مهاجرت به فرانسه را قطعی کند.
با وجود تمام محدودیتهای نصیری برای رهبر فقید انقلاب اسلامی در دوران تبعید، ایشان از همان آغاز حضور در ترکیه و سپس عراق، اعتراضات خود را آشکارا بر ضد حکومت ادامه داد. اما در سخنرانی ها، اعلامیهها و موضع گیریهای سیاسی خود در دوران تبعید، مخالفتهای صریحی با حکومت و اقدامات ساواک داشتند. از جمله در نامه سرگشادهای که در ۲۶ فروردین ۱۳۴۶ خطاب به امیرعباس هویدا، نخست وزیر وقت کشور نوشتند به تشریح خیانتهای شاه و دولت پرداختند و انتقادات تندی را متوجه ساواک و اقدامات غیر انسانی ماموران این سازمان کردند.