متفرقه اشنایی با اجزای سنتور

[جوجویَم]

سنتور یکی از خوش آواترین و قدیمی ترین ساز های ایرانیست که در گروه ساز های زهی زخمه ای قرار میگیرد که دارای صوتی شفاف بوده و برا تک نوازی و هم نوازی بسیار مناسب است .محدوده اوای سنتور حدود 4 اکتاو است که این ساز را جز گسترده ترین ساز های ایرانی قرار می دهد.
در واقع در سنتور نوازی سیم ها توسط ضربات یک جفت “مضراب” یا “زخمه” به صدا در می آیند.
سنتور دارای یک بدنه تمام چوب به شکل ذوزنقه است که ضلع بزرگ ان به سمت نوازنده قرار میگیرد روی جعبه ساز دو ردیف خرک قرار میگیرد که رایجترین نوع سنتور امروزی داری 9 خرک در هر ردیف است و سیم ها روی این خرک ها قرار میگیرند.
اجزای اصلی سنتور:
در این قسمت به معرفی اجزای ساز سنتور می پردازیم تا آشنایی بیشتری با این ساز ایرانی پیدا کنید. در شکل زیر اجزای سنتور نشان داده شده است

کلاف سنتور
کلاف به چهار چوب ساز گفته می شود که برای ساخت آن از چوب های فوفل آزاد و گردو می توانند استفاده کنند که در ایران به دلیل کمیاب بودن چوب فوفل و آزاد بیشتر سنتورها از چوب گردو ست. بدنه اصلی تو خالی ست و تنها توسط چهار یا پنج قسمت چوبی که پل نامیده میشود و دقیقا زیر محل خرک ها قرار میگیرد مستحکم میشود. وظیفه اصلی جعبه تشدید و رسا تر کردن و در نتیجه بیشتر کردن بازدهی صدای سیم هاست.

گوشی های سنتور
گوشی های سنتور گیره هایی فلزی در قسمت راست جعبه سنتور هستند که سیم ها را روی سنتور نگه میدارند و برای کوک کردن سنتور از این گوشی استفاده می شود. پرخاندن گوشی باعث سفت و یا شل شدن سیم و در نتیجه تنظیم کوک ساز می شود





ادامه مطلب در پست بعد...

 

[جوجویَم]

سیم گیر
سیم گیر میله های فلزی که در سمت چپ سنتور هستند که تنها وظیفه نگه داشتن سیم ها را انجام می دهند.

صفحه سنتور
صفحه سنتور به قسمت رویی جعبه گفته میشود که خرک ها روی آن قرار میگیرند و صدای تولید شده سیم ها را به داخل جعبه منتقل می کند.



گل سنتور به حفره هایی گفته میشود که در دو قسمت صفحه رویی قرار دارند و برای صدادهی بهتر ساز ایجاد میشوند محل قرار گرفتن و اندازه گل سنتور نقش زیادی در بازدهی بهتر صدای ساز دارند. که در سنتور سل کوک معمولا یکی زیر نت های دو سی و لا در زیر سیم های زرد و دیگری در سمت چپ زیر نت های لا سل و فا زیر سیم های سفید پشت خرک قرار میگیرند. شکل گل ساز بستگی به سلیقه و هنر سازنده بستگی دارد و در سنتور های مختلف متفاوت است.

شیطانک
شیطانک در هر سازی به قسمتی چوبی گفته میشود که پس از گوشی وجود دارد و سیم روی آن فیکس میشود در سنتور روی این قسمت یک میله فلزی قرار گرفته است که علاوه بر جلوگیر از خوردگی چوب باعث بهتر شدن صدای سیم ها هم میشود.

خرک های سنتور
بر روی سنتور پایه هایی از جنس چوب گردو برای قرار گرفتن سیم ها وجود دارد که به آنها خرک میگویند خرک ها ثابت نیستند و توسط سیم نگه داشته میشوند و گاهی کوک کردن و یا تغییر دستگاه با استفاده از تغییر مکان انها امکان پذیر است. مانند شیطانک روی خرک ها هم قسمتی فلزی وجود دارد. ارتفاع خرک ها بستگی به نوع و میزان تحمل چوب دارد برای مثال برای سنتور ساخته شده از چوب آزاد خرک های بلندتر و برای چوب گردو خرک های کوتاه تری در نظر می گیرند.


سیم های روی سنتور 72 عدد میباشند و دو دسته اند سیم های زرد که از آلیاژ برنج هستند و صداهای بم را تولید میکنند و سیم های سفید که از آلیاژ نیکل هستند و صداهای زیر تولید میکنند و به تناوب 4 تایی روی سنتور قرار میگیرند. خرک های سمت راست تنها زیر سیم های زرد و خرک های سمت چپ تنها زیر سیم های سفید قرار میگیرند. تفاوت فاصله خرک ها از کلاف های سمت راست و چپ به دلیل بوجود امدن صدای های بم تا زیر به ترتیب در 10.پوزیسیون اول(روی سیم های زرد) 11. پوزیسیون دوم(روی سیم های سفید) 12. پوزیسیون سوم(روی سیم های سفید معروف به پشت خرک سفید) و 13.پوزیسیون چهارم (روی سیم های زرد و معروف به پشت خرک زرد) وجود دارد.

برای کوک سنتور از یک اهرم استفاده میشود که به آن کلید یا آچار کوک می گویند.

مضراب سنتور
برای نواختن سنتور از از دو وسیله چوبی به نام مضراب استفاده میشود که به قسمت های آن 1.حلقه مضراب (که انگشت سبابه در آن قرا میگیرد) 2.ساقه مضراب 3.سر مضراب که روی سیم ها زخمه میزند گفته میشود. مضراب ها دو نوعند سر پهن و سر باریک و سر مضراب را هم به دو شکل لخت و یا با نمد استفاده میکنند. نمد روی سر مضراب باعث کمتر شدن تیزی صدای ساز میشود. بهترین مضراب ها را معمولا از چوب های گردو ،زگیل و یا گل سرخ میسازند. انحنا و شکل حلقه مضراب با سلیقه سازنده آن و با توجه به راحتی نوازنده متفاوت است.