رفتارگرایی از تحقیقات آزمایشگاهی روی حیوانات و انسان ها پدیدار شد . دو تن از پیشگامان رفتارگرایی ای .ال .ثرندایک و جان واتسون بودند ، اما فردی که غالباً با موضع رفتارگرا تداعی شده ، بی .اف .اسکینر است که تحلیل رفتاری behavioral analysis او جدایی آشکاری از نظریه های بسیار گمانه ای روان پویشی است . طرفداری قانع اسکینر از رفتار قابل مشاهده ، نام رفتارگرایی رادیکال را به رویکرد او داد . اسکینر علاوه بر این که رفتارگرایی رادیکال است ، می توان او را جبرگرا و محیط گرا نیز در نظر گرفت . او به عنوان کی جبرگرا ، عقیده اختیار یا اراده آزاد را رد کرد (فیست). او می دانست که عوامل ژنتیکی مهم هستند ، اما تأکید داشت که چون آن ها هنگام لقاح تثبیت شده هستند ، به کنترل رفتار کمکی نمی کنند . تاریخچه ارگانیزم ، نه آناتومی ، مفیدترین اطلاعات را برای پیش بینی و کنترل کردن رفتار تأمین کرد (فیست).
اسکینر نیز مانند واتسون یک رفتارگرای تمام عیار بود . او معتقد بود که روان شناس باید از هرگونه استناد کردن به حالت های ذهنی (مانند اهداف، امیال یا مقاصد) صرف نظر کند و به جای آن باید خود را به مطالعه رفتار آشکار overtbehavior محدود سازد . اسکینر مانند واتسون محیط گرا بود . اگرچه او می دانست که موجودات زنده با زمینه های ژنتیکی به دنیا می آیند . اما اساساً به نحوه کنترل رفتار از سوی محیط علاقه مند بود . برخلاف واتسون ، مدل اولیه شرطی سازی اسکینر ، پاولفی بود . اسکینر معتقد بود ، پاسخ هایی که پاولف مطالعه می کرد ، بهترین مثال از پاسخ گرها respondents هستند . پاسخ گرها پاسخ هایی هستند که به طور خودکار به وسیله یک محرک شناخته شده «فراخوانده» elicited می شوند . مثلاً خوردن غذا ، به طور خودکار ترشح بزاق را فرا می خواند (کرین).
مدل مورد نظر اسکینر کنشگر نامیده می شود .
شرطی سازی کنشگر (عامل) اسکینر در شرطی سازی اسکینر معتقد بود رفتار کنشگر در مقایسه با رفتار پاسخگر ، نقش مهم تری در زندگی انسان بازی می کند . مثلاً ، قرار گرفتن کتاب در جلوی چشم ، به همان طریق که وقتی نور جلوی چشم قرار می گیرد و به طور خودکار باعث پلک زدن ما می شود ، موجب نمی شود که به طور خودکار به وسیله مشاهده کتاب ، شروع به مطالعه کتاب کنیم . ما ممکن است کتاب را بخوانیم یا نخوانیم و این ، به پیامدهایی که این عمل در گذشته به دنبال داشته است ، بستگی دارد . اگر خواندن کتاب برای ما پاداش به دنبال داشته است (مانند به دست آوردن نمره های بالا) ، احتمال بیشتری دارد که دوباره به این کار مشغول شویم . یعنی رفتار به وسیله پیامدهای آن تعیین شود (کرین) .
ارگانیزم انسان
اسکینر با جان واتسون موافق بود که روان شناسی باید به بررسی علمی پدیده های قابل مشاهده ، یعنی رفتار ، محدود شود . علم باید از مفاهیم ساده شروع کند و به سمت مفاهیم پیچیده تر پیش رود . این توالی می تواند از رفتار حیوانات شروع شود و به سمت رفتار افراد روان پریش ، بعد به رفتار کودکان عقب مانده ذهنی ، سپس به رفتار سایر کودکان ، و سرانجام به رفتار پیچیده بزرگسالان پیش رود . بنابراین اسکینر به خاطر این که از بررسی حیوانات کار خود را آغاز کرد ، نیازی نمی دید از خودش دفاع کند . اسکینر (۱۹۸۷) معتقد بود رفتار انسان (و شخصیت انسان) محصول سه وابستگی است : ۱- انتخاب طبیعی ۲- رسوم فرهنگی ۳- تاریخچه تقویت فرد (فیست).
هدف و مقصد از نظر اسکینر هدف و مقصد داخل پوست وجود دارند ، اما در معرض بررسی مستقیم بیرونی قرار ندارند . هدف به خودی خود وقتی احساس شده باشد ، می تواند تقویت کننده باشد . مثلاً اگر معتقد باشید هدف شما از دویدن احساس نشاط کردن و عمر طولانی تر است ، این باور به خودی خود محرک تقویت کننده است . امکان دارد کسی قصد داشته باشد جمعه بعدازظهر فیلمی را ببیند ، چون دیدن فیلم های مشابه تقویت کننده بوده است . زمانی که این فرد قصد رفتن به سینما را دارد ، حالتی جسمانی را درون بدنش احساس می کند و آن را «قصد» می نامد . بنابراین آن چه قصدها یا هدف ها نامیده می شوند ، محرک هایی هستند که به صورت جسمانی در درون ارگانیزم احساس می شوند و آن ها رویدادهای ذهنی مسبب رفتار نیستند (فیست) .
فرآیندهای ذهنی عالی از نظر اسکینر اسکینر (۱۹۷۴) قبول داشت ، بررسی تفکر انسان از تمام رفتارهای دیگر سخت تر است ، اما تا وقتی که کسی به خیال فرضی مانند «ذهن» متوسل نشده باشد ، حداقل به صورت بالقوه می توان از آن آگاهی یافت . تفکر ، مسئله گشایی ، و از گذشته یادکردن ، رفتارهای ناآشکاری هستند که داخل پوست صورت می گیرند نه در درون ذهن . آن ها به عنوان رفتار ، پذیرای همان وابستگی های تقویت مشابه با رفتارهای آشکار هستند . برای مثال ، وقتی خانمی سوییچ اتومبیل خود را گم می کند ، به جستجوی آن می پردازد ، زیرا قبلاً رفتار جستجو کردن مشابهی تقویت شده است . اسکینر این روش را با گفتن این جمله جمع بندی کرد : «فنون یادآوری با جستجو کردن مخزن حافظه ارتباطی ندارد ، بلکه با افزایش احتمال پاسخ ها مرتبط هستند» . مسئله گشایی هم رفتار ناآشکار را در بردارد و اغلب مستلزم آن است که فرد به صورت ناآشکار متغیرهای مربوط را دستکاری کند تا این که راه حل درست پیدا شود. این متغیرها درنهایت محیطی هستند و به صورت سحرآمیز از ذهن تراوش نمی کنند شطرنج بازی که نومیدانه گیر افتاده است ، صفحه شطرنج را وارسی می کند و ناگهان حرکتی را انجام می دهد که مهره او را از این مخمصه نجات می دهد . چه چیزی موجب این غلیان غیرمنتظره «بینش» شد؛ او این مسئله را در ذهن خود حل نکرد . او مهره های گوناگونی را دستکاری کرد (نه با دست زدن به آن ها ، بلکه به صورت ناآشکار) : حرکت هایی را که تقویت به همراه نداشتند رد کرد ، و سرانجام حرکتی را برگزید که تقویت درونی به دنبال داشت (فیست).
گاهی اوقات گفته می شود که اسکینر ، نظریه موجود زنده تهی empty organism را پیشنهاد کرده است .او فقط پاسخ خای آشکار را بررسی کرد و حالت های درونی را نادیده گرفت . این متمایزسازی صحیح است . اما تاحدی ساده انگارانه به نظر می رسد . اسکینر هرگز وجود دنیای درونی را انکار نکرد . ما احساساتی درونی مانند درد دندان داریم . هم چنین می توانیم بگوییم که فکر می کنیم . تفکر صرفاً شکل ضیعف تر و پنهان تری از رفتار است . مثلاً ممکن است بی صدا با خودمان صحبت کنیم یا ممکن است در سکوت ، به حرکت های خود در بازی شطرنج فکر کنیم . اما این وقایع خاص ، جایی در روان شناسی علمی ندارند ، مگر این که راه هایی را برای عمومی ساختن و اندازه گیری آن ها بیابیم (اسکینر، ۱۹۷۴)(کرین) .
اسکینر به ویژه مخالف این گرایش بود که افکار را علت رفتار بدانیم . ما می گوییم به فروشگاه رفتیم زیرا «قبل از آن تصمیم گرفتیم این کار را بکنیم» . اما این گونه صحبت کردن خطاست . ما به فروشگاه می رویم . فقط به این دلیل که این اعمال قبلاً تقویت هایی را به همراه داشته است . هر بحثی از اهداف یا انتظارات ، زاید است . بدتر این که ، این کار، ما را از تبیین واقعی رفتار ، یعنی اثر کنترل کننده محیط منحرف می سازد (اسکینر، ۱۹۶۹)(کرین). به نظر اسکینر ، انسان ها «ارگانیزم های تهی» هستند که منظور وی از آن این بود که در درون ما چیزی که بتواند برای رفتار ما به شیوه علمی فراخوانده شود وجود ندارد (شولتز).
کنترل رفتار انسان
رفتار فرد ، در نهایت توسط وابستگی های محیطی کنترل می شود . این وابستگی ها می توانند توسط جامعه ، فردی دیگر ، یا خود شخص ایجاد شده باشند . اما محیط ، نه اراده آزاد ، مسبب رفتار است (فیست).
هریک از ما به وسیله انواع نیروها و فنون اجتماعی کنترل می شویم ، اما همه این ها را می توان تحت عناوین زیر گروه بندی کرد :
شرطی سازی کنشگر: تقویت مثبت و منفی و تنبیه
توصیف وابستگی ها
محرومیت و سیری
محدودیت جسمانی (اسکینر، ۱۹۵۳)(فیست)
شرطی سازی کنشگر:
جامعه اعضای خود را از طریق سه روش اصلی شرطی سازی کنشگر کنترل می کند ؛ تقویت مثبت ، تقویت منفی و دو روش تنبیه (افزودن محرک ناخوشایند و حذف کردن محرک خوشایند) . اثربخشی هر یک از این روش ها به تداوم آن ها ، ساخت ژنتیکی و تاریخچه تقویت و وجود سایر روش های کنترل رفتاری مغایر بستگی دارد (فیست).
کاربردهای شرطی سازی کنشگر
روان شناسان دیدگاه های اسکینر را درباره شرطی سازی کنشگر برای تغییردادن رفتار انسان در محیط های بالینی ، تجاری و آموزشی به کار برده اند. این رویکرد تغییر رفتار behavior modification نام دارد .
اقتصاد ژتونی : token economy نمونه کلاسیک کاربرد شرطی سازی اسکینر ، اقتصاد ژتونی است .
برنامه های تغییر رفتار (اصلاح رفتار) : از این شیوه ها برای تعلیم دادن مهارت های شغلی سطح پایین استفاده شده است . برخی از تقویت های به کار رفته در دنیای کسب و کار عبارتند از حقوق ، امنیت شغلی ، قدردانی سرپرستان ، مقام ، و فرصت برای رشد شخصی . آن چه اهمیت دارد ماهیت تقویت و میزان بهینه ارائه تقویت کننده ها برای تغییر دادن رفتار است (شولتز). در این دیدگاه ، برچگونگی تأثیر محیط بر انسان به جای تأثیر انسان برمحیط تأکید می شود. این نگرش موجب شده است تا گروهی به نام مهندسان اجتماعی پیدا شوند و بر بهبود محیط اصرار داشته باشند . واتسون بر این باور بود که از طریق مهار محیط می تواند کودک را طوری تربیت کند که تخصص مورد نظر او را به دست آورد (پروین).
